Wat betekent opheffing van een faillissement wegens gebrek aan baten?
Een faillissement wordt opgeheven wegens gebrek aan baten als onvoldoende geld of ander actief beschikbaar is om de faillissementskosten en de overige boedelschulden te betalen. De boedel is dan zo leeg dat voortzetting van het faillissement geen zin meer heeft.
De rechtbank kan het faillissement daarom op voordracht van de rechter-commissaris beëindigen. Dit is geregeld in artikel 16 Faillissementswet. Preferente en concurrente faillissementsschuldeisers ontvangen bij deze wijze van beëindiging in de regel geen uitkering.
Wanneer is sprake van gebrek aan baten?
Een faillissement brengt kosten met zich mee. Denk aan het salaris en de verschotten van de curator en andere schulden die rechtstreeks ten laste van de boedel komen. Dit worden boedelschulden genoemd.
Als het gerealiseerde boedelactief niet voldoende is om de faillissementskosten en overige boedelschulden te voldoen, kan opheffing wegens de toestand van de boedel volgen. In de praktijk wordt meestal gesproken over opheffing ‘bij gebrek aan baten’.
Het kan daarbij gaan om een boedel zonder enig actief, maar ook om een boedel waarin wel enig geld aanwezig is. Beslissend is dat dit niet voldoende is om de faillissementskosten en overige boedelschulden te betalen.
Meer over de aard en rang van deze schulden leest u in Wat zijn boedelschulden?.
Hoe verloopt de opheffing wegens gebrek aan baten?
1. De curator onderzoekt de boedel
De curator inventariseert het vermogen van de gefailleerde en onderzoekt of activa kunnen worden verkocht of vorderingen kunnen worden geïnd. Ook beoordeelt de curator of bijvoorbeeld bestuurdersaansprakelijkheid, pauliana of een andere mogelijke bate voldoende perspectief biedt.
Een mogelijke vordering op een bestuurder is niet automatisch een reële bate. Ook de verhaalbaarheid, proceskansen en kosten van onderzoek en procederen spelen een rol.
2. De rechter-commissaris doet een voordracht
Blijkt dat onvoldoende baten beschikbaar zijn om de faillissementskosten en overige boedelschulden te voldoen? Dan kan de rechter-commissaris de rechtbank voordragen het faillissement op te heffen. Als een schuldeiserscommissie is ingesteld, moet deze eerst worden gehoord.
3. De gefailleerde wordt gehoord of opgeroepen
Voordat de rechtbank de opheffing beveelt, moet de gefailleerde worden gehoord of behoorlijk worden opgeroepen. De rechtbank spreekt de beschikking tot opheffing in het openbaar uit.
4. De rechtbank stelt de kosten vast
In de beschikking stelt de rechtbank de faillissementskosten vast en, als daarvoor grond bestaat, het salaris van de curator. Voor zover boedelactief aanwezig is, wordt dat volgens de toepasselijke rangorde aangewend.
5. Het faillissement eindigt
Na de opheffing eindigt de taak van de curator en vervallen de gevolgen van het faillissementsbeslag. Er vindt geen verificatievergadering plaats en er wordt geen uitdelingslijst voor preferente of concurrente faillissementsschuldeisers opgesteld.
Krijgen schuldeisers nog een uitkering?
Preferente en concurrente faillissementsschuldeisers ontvangen bij opheffing wegens gebrek aan baten normaal gesproken geen uitkering. Er is immers al onvoldoende geld om de boedelschulden volledig te betalen.
Ook een preferente positie helpt dan niet. Een preferente faillissementsvordering komt pas aan bod nadat de boedelschulden volgens hun rang zijn voldaan.
Dit verschilt van een vereenvoudigde afwikkeling van een faillissement. Daarbij kunnen de boedelschulden in beginsel worden betaald en resteert nog enig bedrag voor preferente faillissementsschuldeisers, maar niet voor concurrente schuldeisers.
Kan een schuldeiser in beroep tegen de opheffing?
Ja. Anders dan soms wordt aangenomen, kan een schuldeiser hoger beroep instellen tegen de beschikking waarbij het faillissement wegens gebrek aan baten is opgeheven. Dit volgt uit artikel 18 Faillissementswet.
De beroepstermijn bedraagt acht dagen, te rekenen vanaf de dag van de uitspraak. Voor het instellen van hoger beroep is een advocaat nodig.
Een schuldeiser die tegen de opheffing opkomt, moet aannemelijk maken dat wel voldoende baten aanwezig zijn of kunnen worden gerealiseerd om de faillissementskosten en overige boedelschulden te voldoen. Alleen wijzen op een theoretische aansprakelijkheidsvordering is meestal niet genoeg. Ook de haalbaarheid en verhaalbaarheid moeten voldoende concreet zijn.
De korte beroepstermijn maakt snel handelen noodzakelijk.
Wat gebeurt er met de schulden na de opheffing?
Het antwoord hangt af van de persoon van de gefailleerde.
De gefailleerde is een natuurlijk persoon
De opheffing verleent geen schone lei. De onbetaalde schulden blijven in beginsel bestaan en schuldeisers kunnen na het einde van het faillissement hun individuele verhaalsrechten weer uitoefenen. Daarbij blijven uiteraard verjaring, beslagvrije voet en andere wettelijke beperkingen van belang.
Een opheffing wegens gebrek aan baten is dus iets anders dan een succesvol afgeronde wettelijke schuldsaneringsregeling.
De gefailleerde is een rechtspersoon
Een BV, NV, stichting of vereniging wordt door de opheffing van het faillissement wegens de toestand van de boedel van rechtswege ontbonden. Als geen baten meer aanwezig zijn, houdt de rechtspersoon op te bestaan.
Blijkt later alsnog van een bate, dan kan onder omstandigheden heropening van de vereffening worden verzocht. De rechtspersoon wordt voor die vereffening geacht te zijn blijven bestaan. Het enkele vermoeden dat mogelijk ergens nog een bate aanwezig is, is daarvoor niet altijd voldoende; de gestelde bate moet voldoende aannemelijk en concreet zijn.
Kunt u btw over een onbetaalde factuur terugvragen?
Heeft u als ondernemer btw afgedragen over een factuur die niet of slechts gedeeltelijk wordt betaald? Dan kunt u de btw over het oninbare deel onder voorwaarden terugvragen via uw btw-aangifte.
Wacht niet zonder meer op het bericht van de curator dat het faillissement wordt opgeheven. Het recht op teruggaaf ontstaat zodra vaststaat dat de vordering geheel of gedeeltelijk oninbaar is. De vordering wordt in ieder geval uiterlijk één jaar na de overeengekomen uiterste betaaldatum als oninbaar beschouwd. Is geen betalingstermijn afgesproken, dan geldt de wettelijke betalingstermijn.
Het bericht over de opheffing kan bevestigen dat geen uitkering wordt verwacht, maar kan dus later komen dan het fiscale moment waarop u de btw-teruggaaf in uw aangifte moet verwerken.
Wat kunt u als schuldeiser doen?
Als een opheffing wegens gebrek aan baten wordt aangekondigd, kunt u de volgende stappen overwegen:
- lees de openbare faillissementsverslagen en het financiële eindverslag;
- controleer of uw vordering correct bij de curator is geregistreerd;
- vraag de curator zo nodig waarom gestelde of mogelijke activa geen opbrengst bieden;
- beoordeel of u concrete informatie heeft over nog aanwezige of verhaalbare baten;
- controleer tijdig of u btw over de oninbare vordering kunt terugvragen;
- win onmiddellijk advies in als u hoger beroep overweegt, vanwege de termijn van acht dagen.
Een schuldeiser kan onder omstandigheden aanbieden onderzoek of een procedure van de curator te financieren. Dat is echter geen vrijblijvende stap: de kosten, risico’s, mogelijke opbrengst en afspraken met de boedel moeten vooraf zorgvuldig worden beoordeeld.
Veelgestelde vragen
Is opheffing wegens gebrek aan baten hetzelfde als een turboliquidatie?
Nee. Opheffing wegens gebrek aan baten beëindigt een door de rechtbank uitgesproken faillissement en vindt plaats onder toezicht van een curator en rechter-commissaris. Bij een turboliquidatie wordt een rechtspersoon buiten faillissement ontbonden omdat op het moment van ontbinding geen baten aanwezig zijn.
Is opheffing hetzelfde als vereenvoudigde afwikkeling?
Nee. Bij opheffing wegens gebrek aan baten is onvoldoende actief om de faillissementskosten en overige boedelschulden volledig te voldoen. Bij vereenvoudigde afwikkeling resteert na voldoening van de boedelschulden nog geld voor preferente faillissementsschuldeisers, maar niet voor concurrente schuldeisers.
Vindt een verificatievergadering plaats?
Nee. Omdat geen geld beschikbaar is voor preferente of concurrente faillissementsschuldeisers, heeft verificatie van die vorderingen voor de uitdeling geen functie.
Kan een schuldeiser tegen de opheffing opkomen?
Ja. Een schuldeiser kan binnen acht dagen hoger beroep instellen. Hij moet aannemelijk maken dat voldoende baten aanwezig zijn of kunnen worden gerealiseerd om de faillissementskosten en overige boedelschulden te voldoen.
Zijn de schulden na de opheffing kwijtgescholden?
Nee. Een natuurlijk persoon krijgt door de opheffing geen schone lei. Bij een rechtspersoon leidt de opheffing in beginsel tot ontbinding en, als geen baten meer aanwezig zijn, tot het ophouden te bestaan van de rechtspersoon. Dat is juridisch iets anders dan kwijtschelding van de schulden.
Advies over opheffing wegens gebrek aan baten
Een opheffing wegens gebrek aan baten lijkt vaak het definitieve einde van een faillissement. Toch kan nader onderzoek zinvol zijn als er concrete aanwijzingen bestaan voor verzwegen activa, een verhaalbare aansprakelijkheidsvordering of een andere bate. Door de beroepstermijn van acht dagen moet een schuldeiser zijn positie direct laten beoordelen.
Dit artikel bevat algemene informatie en is geen juridisch advies over een concrete situatie.
Juridische bronnen
Belastingdienst: btw-teruggaaf door oninbare vorderingen.
Artikelen 16 en 18 Faillissementswet.
Artikel 2:19 lid 1, onder c, en artikelen 2:19 lid 4 en 2:23c Burgerlijk Wetboek.
Hoge Raad 5 juni 2020, ECLI:NL:HR:2020:1016.